Featured

Monsters!

Hoos1503gjpg
Loukie Hoos, gewassen pentekening op papier, 2016. Expositie Galerie Ariana, Den Haag.

 

 

Het is het jaar van Jeroen Bosch. Hij overleed in 1516, en we herdenken dit als ware het zijn geboortejaar. Hij werd 65 jaar, en hij bevolkte de wereld met monsters, gedrochten, mismaakten,waanzinnigen, duivels, deugnieten.

Zij houden zich op in de ruimte tussen hemel en aarde, het gebied waar zich toen ook het voorgeborchte bevindt, de bewaarplaats voor de zielen van alle zondaars – en wie is er nu zonder zonde?

Wel te verstaan, al die uiteindelijk heelbare mensen, aan wie het bij leven niet gelukt is om die heling op eigen kracht tot stand te brengen. Nu kan dat met wat hulp en voorspraak van hun bewaarengel, persoonlijk bemiddelaar en gezant bij de Allerhoogste.

Deep down is er dan voor de onverbeterlijken ook nog een vagevuur en een hel, strafruimten voor hen die moeten branden, tijdelijk, of voor eeuwig, als verdoemd.

De bouw van Sint Jans Kathedraal heeft rond 1480 het punt bereikt waarop de 16 lucht-bogen kunnen worden aangebracht die deze ijle hoge constructie voor instorten moet behoeden. Dat is het werk de Vlaamse bouwmeester Allart Duhamel, zo ongeveer de buurman van Hieronymus Bosch, en diens zwager beeldhouwer Jan Heijms.

Zij vormen een gezworen driemanschap en zijn goede vrienden. Zij zijn het die de kathedrale luchtbogen doen bevolken met al deze angstaanjagende monsters, gedrochten, boze geesten en waanzinnigen.

Wie van hen de aanstichter was voor deze scheppingen weet ik niet, maar zij konden voortborduren op een al bestaande Zuid-Nederlandse traditie.

In 1480 zijn we nog volop in een tijdsgewricht dat later als de donkere Middeleeuwen wordt weggezet, een tijd waarin geen onderscheid te maken viel tussen geloof en bijgeloof, tussen natuurlijk, onnatuurlijk en bovennatuurlijk. Uiteindelijk, tussen de goeden en de kwaden.

De middeleeuwse mens is, zonder enige uitzondering, geneigd tot alle kwaad en vol zorgwekkende en ten hemel schreiende gedachten. Zozeer zelfs, dat vergeving een essentiële levensvoorwaarde is. Collectieve vergeving, of individuele. Zonder barmhartigheid en vergeving is het al op deze wereld een hel.

De heilige Antonius, aan wiens leven door Hieronymus Bosch een drieluik is gewijd zien we vierentwintig uur per dag bezig om zich het kwaad van het lijf te houden. Dag en nacht in een onophoudelijke worsteling. Een van zondigheid bezetene, ook al maakt hij zich daar niet aan schuldig. Hij moet in totale uitputting en verdwazing zijn overleden. De hemelpoort wordt bereikt door van het leven een hel te maken.

Die duistere middeleeuwen kent ook geen strikte scheiding tussen leven en dood. Bij overlijden neemt de ziel afscheid van het lichaam, en begint aan zijn zwervend bestaan. Geen anonieme maar een verweesde ziel. Een ziel met een naam. Er zijn geen dode zielen. En de verweesden bevinden zich niet in ver van de overlevenden, de nabestaanden, in een hen vertrouwde wereld. Zij blijven deel uit van een sociale gemeenschap.

Jeroen Bosch brengt ze in beeld. Zij zwermen om ons heen in de meest vreemde gedaanten. Iconen van onvolmaaktheid. In ontbering van de volmaaktheid der hemelen.

En zo, in die afzichtelijke omhulsels, krijgen zij hun plekje op een van de 16 luchtbogen van de Sint Jan. Zesennegentig bizarre schepselen. Misbaksels. Hoog boven alles uit. Ver boven de goedgelovigen in de kathedraal, die zich bewust zijn van wat hen te wachten staat en nog snel even een Onze Vader naar boven sturen.

Er zijn maar enkele tijdgenoten van Duhamel, Heijms en Bosch, die deze wereldvreemde, Unheimische types onder ogen krijgen. Maar ze beheersen vaak de gedachten.

Iedereen weet dat ze daarboven klaar zitten. Zijn ze wel uit steen gehouwen of zijn ze echt? Komen zij tot leven als de duisternis valt? Op bezoek in onze slaap? De Tempel van de Heer is eigenlijk een enorme schuilkelder.

***

Een van de diepere teleurstellingen in mijn jonge jaren is het moment waarop ik met mijn vader de talloze trappen en nauwe doorgangen van die Sint Jan heb bestegen, op weg naar de confrontatie met deze monsters en gedrochten.

In jaren vijftig is er nog geen lift. De toren is ook niet publiek toegankelijk. Maar mijn vader weet raad. Toont zijn versleten Perskaart van de Provinciale Brabantse Courant, en verricht wonderen.

Ergens in de crisisjaren is hij als werkloos ingenieur, de spreekwoordelijke ingenieur op de tram, twee jaar werkzaam als stadsverslaggever. In tijdelijke dienst, dus ik kan zijn verhalen niet terugvinden. Maar clandestien gaat de Perskaart nog jaren mee. In de oorlog. En daarna. We kunnen opstijgen.

Boven zien we uit op de helft van de 96 figuren die de luchtbogen bevolken. Mijn vader maakt foto’s, Agfa camera met blaasbalg, op statief.

Maar wat hier in feite wordt vastgelegd is hoe de Reformatie heeft huisgehouden nadat deze kathedraal rond 1620 werd onteigend. Voor de beeldenstormers van het eerste uur is het bogenspel buiten vizier. En dat blijft zo.

In de eeuwen daarna wordt hier geen enkel onderhoud verricht. Beelden? Nee dat bleef ook na die Reformatie een brug te ver. En zeker zulke godslasterlijke en liederlijke beelden, dieverdienden geen ander lot dan onopgemerkt door de tijd zelf te worden verkruimeld.

Pas in de 19e eeuw, als de Sint Jan nog steeds onder beheer staat van de gereformeerden, en enkele decennia later, als de emancipatie van de Roomsen tot stand komt vindt een restauratie plaats. Achteloos, op een koopje. Maar vooral: in de vorm van een radicale vervalsing van de geschiedenis.

Loekie en Bosch 1850

De rauwe Roomse heilsgeschiedenis van de Middel-eeuwen wordt omgeturned tot kinderlijk bijgeloof.

Kneuterige tuinkabouters met verwijfde gezichtjes, een een braaf boezeroentje aan, soms uitgerust met een banjo of doedelzak, hebben de plaats ingenomen van de gedrochten, monsters, mismaakten, en piemelmannetjes die geschiedenis maakten in de tijd van Jeroen Bosch en Allart Duhamel. De angels zijn eruit.

De burger kan weer rustig slapen.

Loekoe en Bosch 1450

Er zijn daarboven op die hemelbogen nog een paar beschutte uithoeken waar de monsters van die oude wereld het hebben uitgehouden.

De Aboriginals. Het contrast kan niet groter zijn.

Misschien is het niet mijn eigen, maar de diepe teleurstelling van mijn vader die bij mij als kind is blijven hangen. Misschien verklaart dat vergeten sentiment ook het genoegen waarmee ik nu naar die boze geesten van Loukie Hoos kijk.

Naar inhoud zijn die moeiteloos in te passen in een van de drieluiken van Jeroen Bosch.

Maar toch is er een belangrijk onderscheid. Bosch tekent zijn panelen propvol zondaars en zondigheid. Overspeligen, wraakzuchtigen, vreetzakken, wat al niet. En laat een eindeloze variatie van mogelijke afrekeningen zien die de booswichten te wachten staat. Dat is het Middeleeuwse levensbesef. Niet enkelen, maar iedereen zal met dit Sadistisch Universum en zijn meedogenloze afrekeningen te maken krijgen.

Zonden begaan is geen persoonlijke, individuele aangelegenheid, maar altijd een onbeheersbaar sociaal gebeuren van onbegrensde omvang. Zonden ontketenen meer zonden. Zij vermenigvuldigen zich. Zijn besmettelijk, zo niet epidemisch. Brandhaarden. Hele steden kunnen erdoor in de vlam slaan en ten onder gaan.

Dat is destijds misschien ook het meest verontrustende van al die monsters daar boven op de kathedraal van de Sint Jan. Het hele onheilspellende panopticum is daar bijeen, met al hun verschillende geaardheden, daar boven op hun luchtbogen in afwachting als de kraaien op een waslijn. Er hoeft er maar éen op te vliegen en je hebt de poppen aan het dansen.

De voorstellingen van Loukie Hoos zijn dan ook niet ontstaan als citaten uit het werk van Bosch. Zij sporen met een andere beeldtaal, die van de psychoanalyse.

Een psychoanalyse die als belangrijkste kenmerk heeft dat epidemische collectieve verdorvenheid eerst wordt gedomesticeerd, gepersonaliseerd en geïndividualiseerd. Een maatschappelijk verschijnsel wordt naar een laboratoriumsituatie verplaatst. Eerst die afscheiding en inkapseling maakt kwellende collectieve processen beheersbaar en behandelbaar. Een canapé plus een persoon, dat is een client als object van studie, van onderzoek, van zorg.

De Zeven hoofdzonden van Jeroen Bosch en veel andere van zijn spraakmakende werken hebben ondanks de Reformatie het leven gered, voor een belangrijk deel omdatzij door de Spanjaarden en andere grootstedelijke buitenlanders werden aangekochten mee naar huis genomen.

Zoals de Tuin der Lusten waar zo’n honderd stellen bloteriken te paard of op meer bizarre viervoeters rondjes maken in hun paradijs. Het schilderstuk wordt tot op heden door Spaanse hovelingen geëerd als een ultieme ode aan de herenliefde. Daar wist men in het katholieke Spanje altijd al raad mee.

De Zeven Hoofdzonden zijn in vergetelheid geraakt. Daarvoor hebben we de Zeven Depressies teruggekregen van de psychoanalytische therapie. Op individueel niveau hanteerbaar en oplosbaar gemaakt en daardoor bij voorbaat al niet meer mateloos verontrustend.

In de prenten van Loukie Hoos zie ik de gulheid terug waarmee onderhuidse gewelddadigheid, kwaadaardigheid, en andere vormen van monsterlijkheid in het menselijk handelen, en de angsten die dat oproept uit de onderste la is gehaald . Het wordt in subtiele pennenstreken tot uitdrukking gebracht. Auf dem Punkt gebracht zou Burckhardt Söll kunnen zeggen.

Dezelfde die ook Jeroen Bosch onbeschroomd en met gretigheid optekende. En bij hen beiden tref ik die humoristische ondertoon, de slinkse handomdraai van een Sukke&Wikke, de ruimhartige relativering, die je doet glimlachen of misschien zelfs schateren over al dat menselijk drama, dat vertoon van het menselijk tekort, die RozebuikCommedia dell’Arte.

Als het nog eens tot een uitvoering komt, en ik zie die driftige balletten al voor mij, heb ik een titel bij de hand. “Avonturen van vrouwtje Rozebuik.” Auf der Spitzen, Bitte!

In Noeste Vlijt Early Publications Ad Teulings

1.    Managerial labour processes in organised capitalism: the power of corporate management and the powerlessness of the manager

AWM Teulings

Managing the Labour Process. Aldershot: Gower, 142-65

90* 1986

 

2.    Ondernemingsraadpolitiek in Nederland: een onderzoek naar de omgang met macht en conflict door de ondernemingsraad

AWM Teulings

Van Gennep

28 1981

 

3.    A Political Bargaining Theory of Co-determination—An Empirical Test for the Dutch System of Organizational Democracy

AWM Teulings

Organization Studies 8 (1), 1-24

23 1987

 

4.    The internationalisation squeeze: double capital movement and job transfer within Philips® worldwide

AWM Teulings

Environment and Planning A 16 (5), 597-614

22 1984

 

5.    Philips: Geschiedenis en praktijk van een wereldconcern

AWM Teulings

Van Gennep

16 1975

 

6.    Interlocking interests and collaboration with the enemy: Corporate behaviour in the second world war

A Teulings

Organization Studies 3 (2), 99-118

10 1982

 

7.    Herstructurering van de Industrie

AWM Teulings

Praktijk, beleid en perspektief. Reorganization of industry. Practice …

10  

 

1978

 

 

 

8.     Nieuwe vormen van industriële aktie

A Teulings, F Leijnse

9 1974

 

9.    Prominenten en volgers. Recht, macht en invloed van ondernemingsraden op de besluitvorming

AWM Teulings

Tijdschrift voor arbeidsvraagstukken 1 (1), 51-64

8 1985

 

10.    Growth, power structure and leadership functions in the hospital organization

AWM Teulings, LCO Jansen, WG Verhoeven

British Journal of Sociology, 490-505

7 1973

 

11.    The social, cultural and political setting of industrial democracy

AWM Teulings

International Perspectives on Organizational Democracy 1

6 1984

 

12.    Fields and arenas of managerial work: Elements of a sensitising framework

AWM Teulings, K Lilja

International Journal of Sociology and Social Policy 9 (5/6), 1-8

5 1989

 

13.    Strijd en zekerheid: een onderzoek naar ledenverlies en ledenbinding van de vakbeweging in crisistijd

AWM Teulings

Universiteit van Amsterdam, Sociologisch Instituut, Vakgroep Arbeid en Organisatie

5 1983

 

14.    The Comparative Analysis of Systems of Industrial Democracy in Europe

AWM Teulings

International Journal of Sociology and Social Policy 8 (1), 32-52

3 1988

 

15.    Le corporatisme dans la balance. Le système néerlandais de relations professionnelles

AWM Teulings

Sociologie du travail, 1-16

3 1985

 

16.    De nieuwe vakbondsstrategie: problemen en dilemma’s in loonpolitiek en werkgelegenheidsbeleid

AWM Teulings, F Leijnse, F van Waarden

Samsom

 

3 1981
17.    La position de classe des travailleurs scientifiques

AWM Teulings

Sociologie du travail 15 (15), 307-320

3 1973

 

18.    Groei en ontwikkeling van organisaties. Een paradigma

AWM Teulings

Mens en Maatschappij 44 (3), 215-232

3 1969

 

19.    Het gebouw van de vakorganisatie. Een renovatievoorstel

AWM Teulings

Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken 3 (4), 5-15

2 1987

 

 

20.    In de mangel van het internationaliseringsproces: Dubbele kapitaalbeweging en relokatie van arbeidsplaatsen bij Philips

AW Teulings

Sociologische Gids 26 (2-3), 132-156

2 1979

 

21.    Nieuwe vormen van industriële aktie: arbeidersstrijd en vakbeweging in Nederland en Engeland

AWM Teulings, F Leijnse

Socialistiese Uitgeverij

2 1974

 

22.    f75,-ja, f25,-nee: een eerste verkenning van de Rotterdamse werf-en havenstaking

AWM Teulings, F Leijnse

Universitaire pers Rotterdam

2 1970

 

23.    Patronen van informatisering in organisaties

AWM Teulings

Informatie 35, 686-686

1993

 

24.    Ontwikkeling van ken-en stuurgetallen ten behoeve van Human Resources Management

AWM Teulings

Universiteit van Amsterdam

1992

 

25.    Bij het overlijden van prof. dr. WHJ Reynaerts

AWM Teulings

Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken (4), 4

 

 

 

1986
26.    De macht van de vakbeweging

AWM Teulings

Tijdschrift voor    Arbeidsvraagstukken 2 (1), 2-3

1986

 

27.    De teloorgang van pluralistisch radicalisme in vakbeweging

AWM Teulings

Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken 1 (3), 32-40

1985

 

28.    A Political Bargaining Theory of Codetermination: Power and Authority of Works Councils in Strategic Managerial Decision Making

AWM Teulings

Universiteit of Amsterdam, Sociology of Organizations Research Unit (SORU)

1985

 

29.    Comments on’The Comparative Description of Organizations: A Research Note and Invitation’

WF Chua, RC Laughlin, EA Lowe, AG Puxty, A Teulings, EJ Walton

Organization Studies 2 (2), 176-180

1981

 

30.    THE COMPARATIVE DESCRIPTION OF ORGANIZATIONS-A RESEARCH NOTE AND INVITATION-COMMENT

A Teulings

Organization Studies 2 (2), 178-179

1981

 

31.    Internationalisation du capital et double déplacement de l’emploi

AWM Teulings

Sociologie du travail 22 (22), 369-389

1980

 

32.    Kanonische diskriminant-analyse, ofwel: de toepassing van de multivariate procedures voor analyse op het meso-niveau

AWM Teulings

Sociologische Gids 17 (1), 19-33

1970

 

33.    Medezeggenschap in een tiental bedrijven

AWM Teulings, CJ Lammers

Sociologische Gids 12 (5), 269-286

1965

 

34.    A Political Bargaining Theory of Codetermination

AWM Teulings

The State, Trade Unions and Self-Management: Issues of  Competence and …

2015

 

35. Boekbespreking-Jonker, J.-J.(ed.) Countries compared on public performance. A study of public sector performance in 28 countries. The Netherlands Institute for Social Research …

W Arts

Mens en maatschappij 89 (1), 103-104

2014
36.    De Ontwikkeling van kerncompetenties in bedrijf en bedrijfstak

AWM Teulings

Concurreren op deskundigheid

1996

 

37.    Op bezoek bij de klant. Lijnmanagers over de uitoefening van de personele functie

AWM Teulings

P&O 3, 6-7

1996

 

38.    Informatisering van de personele functie

AWM Teulings

Alphen aan den Rijn, Samson Bedrijfsinformatie

1996

 

39.    Wat doet een personeelsmanager tegenwoordig? De diversiteit van activiteiten binnen de personele functies

AWM Teulings

P&O 2

1996

 

40.    Lijnen van argumentatie. Kennisrepresentatie door cognitive mapping

AWM Teulings

Leiden, AAO

1996

 

41.    Informatietechnologie als uitdaging voor de personeelsmanager

AWM Teulings

P&O 1, 6-17

1996

 

42.    New waves in industry: collective competition, institutionalization and political mobilization

AWM Teulings

Torino, European Science Foundation

1996

 

 

43.    Contract catering: de geboorte van een nieuwe branche

AWM Teulings

Ons dagelijks brood. Opkomst, dynamiek en perspectief van de     contract catering

1995

 

44.    Het gebruikersoordeel over de kwaliteit van PI-systemen: een evaluatie door personeelsmanagers in 500 bedrijven en instellingen

AWM Teulings

SORU, Universiteit van Amsterdam

1995

 

45.Ons dagelijks brood

AWM Teulings

Gorinchem, Veneca

1995

 

46.De omwenteling. Evaluatie van een configuratie-overgang

AWM Teulings

Amersfoort/Amsterdam, DHV/SORU

1995

 

47.    Management informatie systemen, innovatievermogen en concurrentievoorsprong van organisaties: een vergelijkende studie van 47 industriële bedrijven in de papier-, grafische …

AWM Teulings

Sociology of Organizations Research Unit, Universiteit van Amsterdam

1994

 

48.    Management Information Systems, Innovative Capacity and Organizational Competitiveness: A Comparative Study of Manufacturing Firms in the Paper, Printing, Food and Building …

AWM Teulings

SORU (Sociology of Organizations Research Unit), Universiteit van Amsterdam

1994

 

49.    Informatisering en resultaatgericht personeelsmanagement

AWM Teulings

SORU, Universiteit van Amsterdam

1994

 

50.    Stuurgetallen voor een resultaatgericht personeelsmanagement

AWM Teulings

SORU, Sociology of Organizations Research Unit, Universiteit van    Amsterdam

1994

 

51.    Boole’s algebra als hulpmiddel bij configuratie-analyse en typologie-constructie

AWM Teulings

Universiteit van Amsterdam, SORU

1993

 

52.    Inleiding. Technologie, automatisering en informatisering van organisaties

AWM Teulings

Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken 5 (3), 2-3

1989

 

53.    Eine Verhandlungstheorie der Mitbestimmung. Ein empirischer Test anhand des niederländischen Systems betrieblicher Demokratie

AWM Teulings

Mitbestimmung und Demokratisierung, 91-121

1989

 

54.    Representing Employee Interests: Works Councils and the Rank and File: Representation Strategies and Avoidance Rituals

A Teulings

Economic and Industrial Democracy 9 (2), 179-195

1988

 

55.    Organisatie en fondsvorming: case: de ondernemingsraad van een streekziekenhuis

AWM Teulings

SORU, Universiteit van Amsterdam

1988

 

56.Discussie. Pluralisme of dualisme? Reactie op commentaar Vreeman

AWM Teulings

Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken 2 (1), 85-86

1986

 

57.Nieuwe Stijl: Vertegenwoordigend Overleg in Overheidsorganisaties: verslag van een empirisch onderzoek naar het functioneren van 208 Dienst-en Medezeggenschapcommissies bij de …

R Tolman, HG Stelt, AWM Teulings

SORU, Sociology of Organizations Research Unit, Universiteit van                  Amsterdam

1986

 

58.Onvoltooide verzelfstandiging: de 60 dienst-en medezeggenschapscommissies bij de provinciale overheid: eerste resultaten van een onderzoek naar werkwijze en functioneren van …

AWM Teulings, HG Stelt, R Tolman

Universiteit van Amsterdam, Sociologisch Instituut

1986

 

59.Achterstallig onderhoud: de 1100 medezeggenschapscommissies op gemeentelijk niveau: verslag van een empirisch onderzoek naar het functioneren van 70 Medezeggenschapscommissies …

AWM Teulings, R Tolman, HG Stelt

Universiteit van Amsterdam, Sociology of Organizations Research Unit …

1986

 

60.Discussie. Nogmaals’ pluralistisch radicalisme’. Reactie op commentaar Akkermans

AWM Teulings

Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken 1 (4), 87-88

1985

 

61.CORPORATIONS IN BALANCE-THE DUTCH SYSTEM OF PROFESSIONAL RELATIONS

AWM TEULINGS

SOCIOLOGIE DU TRAVAIL 27 (1), 1-16

1985

 

62.Kritische bijdragen

AWM Teulings, B Hees, C Vroom, CJ Lammers

Mens en Maatschappij 56 (2), 203-224

1981

 

63.WHOS AFRAID OF THE MULTINATIONALS-A SURVEY OF EUROPEAN OPINION ON MULTINATIONAL-CORPORATIONS-PENINOU, G, HOLTHUS, M, KEBSCHULL, D, ATTALI, J

A TEULINGS

ORGANIZATION STUDIES 2 (2), 200-201

1981

 

64.THE INTERNATIONALIZATION SQUEEZE-DOUBLE CAPITAL MOVEMENT AND JOB TRANSFER

AW TEULINGS

SOCIOLOGIE DU TRAVAIL 80 (4), 369-389

1980

 

65.Structure and Logic of Industrial Development: Philips and Electronics Industry

A Teulings

Social Scientist, 3-22

1979

 

66.Structure and logic of industrial development: Philips and the international electronic industry

A Teulings

The international yearbook of organization studies 1980, 151

1979

 

67.Onderneming en vakbeweging: ontwikkelingstendenties in de arbeidsverhoudingen

A Teulings

Universitaire Pers Rotterdam

1973

 

68.PROJECT PENTAGON: Staff-Line Relations in Complex Organisations—Part II

A Teulings

Management Decision 9 (3), 275-285

1971

 

69.Vijfenzeventig gulden ja, vijfentwintig gulden nee; een eerste verkenning van de Rotterdamse werf-en havenstaking

A Teulings, F Leijnse

Universitaire Pers

 

1970

 

70.REPRESENTATION OF WORKERS INTEREST AND CONSULTATION IN DUTCH WORKS COUNCIL

AWM TEULINGS

SOCIOLOGIA NEERLANDICA 5 (2), 80-102

1970

 

71.Enkele ervaringen bij de ontwikkeling van een studietoets algemene sociologie

AWM Teulings

Sociologische Gids 14 (1), 18-29

1967

 

72.Roots of Modern Personnel Management: The Struggle for Trade Union Recognition at Philips 1909-1914

AWM Teulings

University of Amsterdam

73. Nieuwe stijl: de 800 dienstcommissies bij de rijksoverheid

AWM Teulings, R Tolman, HG Stelt

Universiteit van Amsterdam. Sociologisch Instituut