De Tea Party van Arnon Grunberg

◊◊◊
Arnon Grunberg schrijft graag kronkels. Dit keer in een voetnoot over belastingen*. ‘Enkele bedrijven,’ stelt hij, maken gebruik van belastingconstructies. So what? Dat is volstrekt legaal. Want: de burger gaat naar de supermarkt waar de havermout 10 cent goedkoper is, zoals Depardieu naar Rusland en bedrijven naar belastingparadijzen.
◊◊◊
Dat kronkelt. Waarom?
Genoemde Jan Salie bespaart 10 cent, Depardieu 40 miljoen, en het Amerikaanse bedrijf 40 miljard.
Zo nodig geef ik nadere uitleg, maar deze argumentatie stinkt (burger), heeft een luchtje (Depardieu), dan wel ademt niet sprankelend (Corporate).
Elk dezer enkelingen handelt ‘wezenlijk legaal’, en dan is er voor moraalridders geen plaats, aldus Grunberg. Waarom haalt hij hier een moraal van stal? Voor columnisten is dat altijd een zwaktebod.
◊◊◊
Moraliteit en legaliteit hebben nooit innige relaties tot elkaar gehad. Het grootste recht is het grootste onrecht, ik citeer uit mijn eerste college rechtsgeschiedenis, als 17-jarige vastgelegd om nooit te vergeten.
De ‘wezenlijke vraag’ is hier niet ‘Wat zegt het Wetboek’ maar de meer klassieke: cui bono, cui malo, wie heeft er baat bij, wie wordt het meeste profijt in de schoot geworpen? En bij wie komt de schade terecht?
Jan Salie met zijn pak havermout benadeelt niemand met zijn gedrag, niet zijn medeburgers, zelfs niet zijn grootgrutter. De 400 grootste ondernemingen in God’s Own Country die elk jaarlijks 40 tot 400 miljard het land uit smokkelen, beroven de overheid van begrotingsmiddelen, waaronder die voor sociale zekerheid en gezondheidszorg. Zij rommelen de Amerikaanse John Doe’s hun eigen huis uit, om in een tweedehands camper zijn Quaker Oats weg te slobberen.
Ik heb daar verder geen moreel oordeel over, ‘s-lands wijs, ‘s-lands eer. En In God We Trust.
◊◊◊
De wezenlijke vraag is niet naar legaliteit of moraliteit, maar naar utiliteit. De Amerikaanse maatschappij is geëvolueerd van een staat van robber capitalism, via – achteraf gezien een korte periode – van een New Deal, naar een staat van Free Ryder capitalism. De grote ondernemingen bedienen zich rijkelijk van de voordelen die de rechtsstaat, het parlementaire stelsel, en de vrijheid van meningsuiting hen oplevert. Rijkelijk en selectief. Waar het maar even kan onttrekken zij zich aan de collectieve kosten. De burger, ook de middle class trekt hier aan het kortste eind.
◊◊◊
Arnon Grunberg oppert twee absurdismen als oplossing: een mondiaal belastingstelsel, en, zoals de DDR, muren om je land heen bouwen en daar gewapende bewakers voorzetten.
Ik dacht eigenlijk dat – wat dit tweede punt betreft – niet de ehemalige DDR, maar Amerika het verst gevorderd is in die richting. Niet alleen als het om landsgrenzen gaat. Ik ken geen enkel beschaafd land waar zoveel supermarkten met gewapende bewakers de Jon Doe’s in de smiezen houden als die hun oats komen ophalen, waar zoveel  bewaakte gated communities het publieke domein vervuilen, en waar zoveel corporate headquarters zijn omgebouwd tot middeleeuwse vestingen.
Ik heb daar verder geen moreel oordeel over, ik trek regelmatig en onverveerd dat land in, en met uizondering van enkele wijken in New York en Chicago kom ik er graag. Ik eis van Amerika niet dat zij hun rommel opruimen. Al zouden velen in naam van een moraal dit toejuichen.
 * Arnon Grunberg
Voetnoot  Belasting
” Recentelijk was er ophef over de belastingconstructie die enkele bedrijven toepassen om minder belasting te hoeven betalen.
De enige wezenlijke vraag luidt: is dit legaal?
Het staat burgers vrij naar een supermarkt te gaan waar de havermout 10 cent goedkoper is, het staat Depardieu vrij zich in Rusland te vestigen omdat de belastingdienst hem daar een goed aanbod doet, en het staat bedrijven vrij binnen de grenzen van de wet zo min mogelijk belasting te betalen.
Men zou dit kunnen voorkomen door een mondiaal belastingsysteem te creëren, maar gelijktrekking van het belastingstelsel binnen de EU stuit al op problemen, dus een mondiaal belastingstelsel zal er niet snel komen.
Een andere oplossing is de DDR navolgen. Muren om landen bouwen, daar wachters neerzetten en borden ophangen waarop staat: ‘Op belasting- en andere vluchtelingen zal worden geschoten.’
In naam van de moraal zullen velen dit toejuichen.”
Arnon Grunberg