Wouter Toelinck en Het Witte Fortuin

II

Hollandsche Nieuwe

℘℘℘℘℘℘

Er is nu, na mijn intensieve puzzelwerk (Op Zoek naar de Wolvenhoek), wat meer bekend over de woonomgeving van Wouter Toelinck, de man waarvan ik in overmoed besloten heb de doopceel te lichten.

℘℘℘℘℘℘

Hij bewoont in 1610 een huis, dat drie eeuwen later, in 1910, wanneer Sasse van Ysselt zijn Voorname Huizen enkele aantekeningen maakt, bekend staat als de Wolvenhoek 6. Waar die naam dan opeens vandaan komt is voor hem ook nog een raadsel. Ik kan die vraag laten rusten. Bij van Gurp (2013, p.201) lees ik dat ‘wolven‘ tijdens en na de Bossche Beeldenstorm en de Calvinistische machtsovername van het stadsbestuur soms door de Roomse bevolking gebruikt is als een schimpwoord, de ‘calvinistische wolven‘. Zij die zich tegoed doen aan bezittingen die door katholieke kooplieden op hun vlucht naar Amsterdam en Antwerpen worden achtergelaten. Die ervaring, als de herinnering nog levend is geweest en van toepassing op de bewoners in 1910, zou kunnen hebben geleid tot de benaming van dit deel van de de buurt als de Wolvenhoek. Panden met een bittere geschiedenis.

℘℘℘℘℘℘

Her huis op de Wolvenhoek bevindt zich in een wijk hartje ‘s-Hertogenbosch, nabij de grote Markt. In 1610 is diezelfde locatie bekend onder verschillende benamingen, waarvan “aan de Zijle” het meest wordt gebruikt. De Zijle blijkt niet een huisadres, maar de benaming van een kleine compacte stadswijk te zijn, vier steegjes, met elk twaalf tot zestien dicht tegen elkaar aangebouwde huizen. De hoekhuizen van steen, daartussen drie verdiepingen hoog, panden in houten vakwerkbouw, met ‘oversteken‘, sterk overhangende etages op de eerste en tweede verdieping.

℘℘℘℘℘℘ 

Om ruimte te winnen zonder een extra grondbelasting kwijt te zijn aan het Hof van Brabant en aan de stadsrentmeester, vergroten de kooplieden hun bezit  niet alleen door een overkluizing van de stadsgracht, de Zijle, maar ook door een forse oversteek van de bovenverdiepingen. Dat leidt tot een overkoepeling van hun steeg, zodat zij soms vanaf de tweede verdieping de hand van hun overburen kunnen schudden.

℘℘℘℘℘℘

De standaardbreedte van een huis in deze wijk is 36 voet, ongeveer 12 meter, maar zo’n pand telt na verloop van tijd meestal twee eigenaren, die elk 18 voet voor hun rekening nemen. Kortom, we zijn in een wijk van rond 200 gezinnen. Eén daarvan is het gezin van Wouter Toelinck. De speld in een hooiberg.

℘℘℘℘℘℘

De Zijle is een befaamde koopliedenbuurt. Het zijn veelal rijke kooplieden die dan, anno 1610 hun fortuin zoeken in de nieuwe wingewesten in de Oost of in de West. We moeten dus eerder denken aan reders die een kleine handelsvloot financieren dan aan marskramers. Het pand van Wouter staat in deze buurt bekend als In de Witte Fortuin. Dat is een passende benaming in deze omgeving van fortuinzoekers.

℘℘℘℘℘℘

De naam De Witte Fortuin ben ik een paar keer eerder tegengekomen. Enkele generaties eerder. Het is dan de naam voor een scheepvaartroute vanaf Amsterdam naar de Oostzee. Schepen die die kant uitgingen werden ook zo genoemd. En pakhuizen in Noorwegen, in Zweden, in Riga. Het zijn de bekende Amsterdamse Oostzeevaarders die de handel in die richting monopoliseren. Mijn Wouter Toelinck of een van diens voorouders, het kan haast niet anders, moet dit Bossche pand om die reden deze naam hebben gegeven. De Witte Fortuin, dat is dan in de eerste plaats de haringvangst op de Oostzee. Het zou ook nog naar een pakhuis van de bonthandel in Riga kunnen verwijzen, waar een kleine Hollandse Natie de Russische pelsjagers opwacht, maar die handel is veel bescheidener.

℘℘℘℘℘℘

In ‘s-Hertogenbosch is een heel netwerk van Bossche kooplieden ontstaan die via Amsterdam hun zaken doen. Specerijen, tabak, soja, een nieuwe wereld die wordt opengelegd. Identificatie van de leden van dit kooplieden-netwerk kan mij misschien leiden naar de voorouders van Wouter. In zo’n netwerk wordt veel ingetrouwd en aangetrouwd. Mogelijk een leiddraad. Al mijn inspanningen tot dusver hebben nog steeds niet een antwoord gebracht op de eenvoudige vraag: Wouter Toelinck! Wie is zijn vader, wie zijn grootvader?

℘℘℘℘℘℘