Eustache Tolinck, chanoine de Liège, 1417-1486, Vers 3

Schermafbeelding 2018-09-06 om 15.46.04
Maria Sedes Sapientia, Zetel der Wijsheid, 1199 in de Luikse Kathedraal der Sint Jan op het eiland Brabant omgeven door de Maas

ξξξξξξξ

Eustache Tolinck wordt in 1482 genoemd als kanunnik van Luik, en om de zaak nog ingewikkelder te maken: in Luik staat ook een kathedraal van Sint Jan, zoals in ‘s-Hertogenbosch de kathedraal van Sint Jan Evangelist. Er zijn dan niet minder dan zeven kathedralen met een eigen kapittel in Luik. De Luikse Sint-Jan heeft verreweg de grootste importantie. Het is begiftigd met zestig prebenden, de kathedraal heeft dus 60 altaren, het kapittel 60 kapittelheren. Een puissant rijk gezelschap waarop vele feodale families een begerig oog laten vallen. Luik kent van oudsher een Prins-Bisschop, en een traditie waarbij deze ook als legeraanvoerder ten strijde trekt.

ξξξξξξξ

En we weten ook dat het kapittel van ‘s-Hertogenbosch, zoals het Bisdom aldaar, onder het gezag valt van deze Prins-Bisschop van Luik. Een gegeven dat de Bossche kapittelheren zelden nalaten te vermelden. Zij weten zich onafhankelijk van het Bossche stadsbestuur, het gezag van de schouten van het gewest, de Meijerij, en zelfs van de locale Bisschop van ‘s-Hertogenbosch en zijn instituties. Prinsheerlijk, dat is het. Onder de Luikse bezitters van de prebenden wordt Eustache Tolinck niet genoemd, het is duidelijk dat hij als kapittelheer bij het Bossche kapittel Kapittel gerekend moet worden.

ξξξξξξξ

In 1482 reist een afvaardiging van de vier kanunniken namens hun kapittel, in een kerkprovincie met bisschoppelijke status af naar Luik: ‘s-Hertogenbosch, Maastricht, en twee Vlaamse bisdommen naar Luik om deel te nemen aan de verkiezing van een nieuwe Prins-Bisschop, waar Jean de la Marck, zoon van Guillaume I, zal worden gekozen. Of als het kan, om te helpen om daar de vrede te bewaren. In dat laatste geval staat vast dat zij weinig succes weten te maken. Het eindigt, zoals in Luik gebruikelijk, in een enorme gewapende vechtpartij waarbij alle feodale families in de wijde omgeving van Luik betrokken raken.

ξξξξξξξ

Ik probeer de leeftijd van deze Eustaas Tolinck in te schatten. Wat is zijn relatie met Eustaas I en II? Hij behoort in elk geval tot de Bossche Tolincxs stam waaruit ook de leden van de Lieve Vrouwen Broederschap worden gerecruteerd, al sedert de oprichting in 1318, onder goedkeuring van de toenmalige Prins-Bisschop.  Eustache treedt op namens de Brabantse kerkprovincie, en als primus inter pares van zijn delegatie. Ik heb hem nog niet op een geboortejaar vastgepind, maar omdat de drie andere leden van zijn delegatie, ook kanunniken, allen boven de zestig zijn, moet hij al 65 en wellicht 68 jaar oud zijn. Een hoge leeftijd, maar onder zijn voorouders komen enkele 70-jarigen voor. En in dit soort aangelegenheden de bisschopsverkiezing, telt niet bekwaamheid, maar uitsluitend ervaring, gemeten naar leeftijd. Hij zal dan tussen 1414 en 1417 geboren zijn, en dan volgt tussen 1444 en 1447 zijn intrede in de Broederschap.

ξξξξξξξ

De Eustacius Goeswinus Tolinc, Birgittijn is rond 1418 geboren, maar de Rekeningpost van de Broederschap vermeldt bij deze broeder dat in 1452-1453 zijn doodschuld wordt betaald na de dood. Het kan natuurlijk zijn dat hij de doodschuld van een naaste verwant betaalt, maar dit is onwaarschijnlijk. Ik bekijk een andere optie: de betaling van de doodschuld betreft niet Eustacius Goeswinus Tolinc uit mijn Vers 2, maar de Eustaes Wouter uit Vers I. Het kan niet missen: het bericht van de doodschuld betreft deze Eustaes I! Het is déze Eustaas die  overlijdt in 1452, waarna zijn doodschuld door zijn verwanten in twee porties wordt betaald.

ξξξξξξξ

Een sterke aanwijzing voor de verwarring tussen Eustaas Wouter en Eustaas Gozewijn kan ook gevonden worden in een regest van 5 October 1452 dat ook door Lucas van Dijck in zijn als altijd minitueus en zorgvuldige archief-onderzoek, ditmaal over de Bronnen van Coudewater (‘s-Hertogenbosch, 2018, p425) noteert.

Obituaria: 5 October 1452: “Iaergetijt brueder Staes Toelinck gestorven voor de sluitinge des cloosters”.

Het regest is overgenomen uit het Obituarium van de Lieve Vrouwe Broeder-schap. In het Archief van de Birgittijnen is een dergelijk stuk niet terug te vinden. En, zoals in een vorige alinea aangegeven, dit overlijdensjaar betreft Eustaas Wouter, niet Eustaas Gozewijn. Significant is in dit verband dat sprake zou zijn van een nabije sluiting van Coudewater. Mét van Dijck (2018, div pp) bij de hand kan worden vastgesteld dat in 1452 geen sprake is van een aanstaande sluiting, maar van grote bloei. Er worden juist dan imposante uitbreidingen gerealiseerd. Gaan we naar  1486, dat naar ik meen beschouwd kan worden als het overlijdensjaar van deze Eustaas Gozewijn, dan ziet de situatie er wat anders uit. Eustaas Gozewijn is dan kapittelheer en direct betrokken bij een opvolgingskwestie over de nieuwe Prins-Bisschop van Luik. Dat loopt hoog op, de strijdende partijen schuwen geen geweld. Luik wordt geplunderd en in de as gelegd.

ξξξξξξξ

De voorkeurskandidaat van Eustaas Gozewijn en zijn gezelschap, zijn verwant Jan van Horne, wordt niet van hogerhand geaccepteerd, met name niet door Paus Sixtus. Eustaas vertegenwoordigt het Bossche bisdom. Sixtus komt rond 1488-1490 met strafmaatregelen, ook jegens het Bisdom, waaronder het opschorten van pauselijke privileges en bescherming die een tiental jaren standhouden. Ik vermoed, heb het niet zo specifiek in een regest kunnen terugvinden, dat ook het klooster van de Birgittijnen op Coudewater daardoor wordt getroffen. Ik zie niet een andere gebeurtenis die door tijdgenoten als “de sluitinge des cloosters” kan worden begrepen.

ξξξξξξξ

Het betekent dat aan Eustaes Goeswinus een langer leven is beschoren. Hij wordt 68 jaar oud. En zijn verblijf als gast van het Mariaklooster van Coudewater in Rosmalen, nabij ‘s-Hertogenbosch, en betreft – gegeven zijn talrijke activiteiten extra muros – dus niet een intrede, maar een logement. Een vorm van sociale dienstbaarheid van de Birgittijnen waarvan ook vele andere Bosschenaren gebruik van maken. Een vorm van dienstbaarheid die door de heilige Birgitta, de Zweedse prinses die al als 16-jarige haar echtgenoot verliest wanneer deze als Kruisridder op weg gaat naar Jeruzalem, nadrukkelijk wordt aanbevolen, ook als bron van inkomsten. Het dubbelklooster omvat niet alleen een gescheiden mannen- en vrouwenafdeling, maar ook nog een nadere onderscheiding: Zij omvatten elk twee onderafdelingen: binnen de muren en buiten de muren. Buitenleden betalen voor kost en inwoning in een van de buitenverblijven. Later worden die overigens ook ommuurd, zodat ook veiligheid aan de gasten geboden kan worden. Dezelfde als die welke door de Paus aan de broeders, de kloosterlingen binnen de muren is verleend.

ξξξξξξξ

Het verblijf van Eustacius Goeswinus bij de Birgittijnen is dus van lange duur: van 17 Juni 1450 (Fiche 1650) tot rond 1486. is dus van langere duur. Dat maakt 36 jaar. Hij is bij zijn binnenkomst in het Mariaklooster klaarblijkelijk nog geen kanunnik, lid van het Bossche kapittel. Dat zou anders zeker zijn genoteerd.

ξξξξξξξ

Eustacius is op 6 September 1482 met zijn delegatie aanwezig bij de ondertekening van het verdrag van de verzamelde kapittelheren te Luik waarin de benoeming van Jean de la Marck als de nieuwe Prins-Bisschop wordt vastgelegd, waarbij Jean de Horne een geducht tegenkandidaat blijkt. Van die bijeenkomst die door veel rumoer en zelfs geweld wordt in vele bronnen uitgebreid verslag gedaan: Les troubles du pays de Liége.

Hier is nu vooral van belang onder welke titel Eustacio Toelinck wordt aangekondigd:

8 September 1482 Eustacio Toelinck, familiaribus venerabilis domini , met mag Henric van Puthem ea

Mijn kennis van het Latijn is erg bescheiden. Dominus maakt duidelijk dat hij priester is. Venerabilis kom ik tegen als eerbiedwaardig, maar dan vooral gebruikt als het gaat om een heilige, een bisschop, een prior. Geen van deze kwalificaties lijkt mij van toepassing. Familiaribus zou heel wel gebruikt kunnen zijn als de Latijnse vertaling van Broeder, lid van de Broederschap. Die benaming is evident correct. Venerabilis zou hem dan tot een gezworen broeder kunnen maken. Een eenvoudige Maria Broeder uit Coudewater komt voor zo’n eervolle aanduiding zeker niet in aanmerking. Onder de scriptores van Luik is de term gezworen broeder waarschijnlijk niet bekend, bovendien hun tekst moet ook voor derden toegankelijk blijven, ten eeuwigen dage.

ξξξξξξξ

Tenslotte, en dan zijn mijn argumenten waarschijnlijk uitgeput: Er is mij geen lid van het Bossche kapittel bekend, een kapittelheer niet die tevens lid is van de Broederschap als gezworen broeder.

Mijn bron is zeer nauwkeurig en gedétailleerd: Documents relatifs aux troubles du pays de Liége, sous les princes-eveques de Liege , Ram, P. F. X. (Pierre François Xavier de), 1804-1865, p 509.

 

Schermafbeelding 2018-09-06 om 16.15.13

ξξξξξξξ

Bij het doornemen van mijn aantekeningen blijkt dat ik de bovengenoemde gegevens al eens eerder in onderling verband moet hebben opgeschreven. Het détail dat ik hier toevoeg is vooral omdat deze preciseringen, lees argumentatie,  een plaats moet krijgen in mijn Grote Vergeetboek. Dubbel werk, het blijft nuttig als controle, maar het behoort niet tot mijn grote begeerten.

Mijn verslag over Eustacius Goessen Tolinc, zoals beschreven in mijn Vers 2, laat ik nog even rusten. Daarin maak ook ook melding van deze Eustacius Vers 3, maar ik heb dat met te veel andere informaties en inzichten omgeven. De orde en het overzicht is zoekgeraakt. Daar moet opnieuw naar gekeken worden.

ξξξξξξξ

 

image002
Hans van de Griend stuurde mij een reactie die ik met zeer veel plezier in ontvangst neem. In zijn reactie is een .jpg opgenomen. Het lukte mij niet om deze in zijn reactie zelf toe te voegen. Dus dan maar bij deze. Zijn vertaling en toelichting is in die reactie (zie hierna) te vinden.

 

 

2 reacties op ‘Eustache Tolinck, chanoine de Liège, 1417-1486, Vers 3

  1. Een zeer welkome reacie van Hans van de Griend:
    Ad,

    Ik heb snel je bron er even op nagekeken, een fraaie bron.

    En de acte van 1482 gevonden.
    [ zie afdruk hierboven]
    Competent beschouw ik mijzelf hiertoe niet maar mijdunkt inhoudelijk qua opschrift is het de notule van een pro-forma avondzitting (procuratorium) t.b.v. de juridische voorgeschreven voorziening (procuratie) in tegenwoordigheid van velen (op een getuigenlijst van (belanghebbende en gelijkgestemnde) aanwezigen op dat genoemd uur en ter plaatse aldaar i.c. met inbegrip van Eustacius Toelinck) om via de tussenpersoon onder hen, Meester Hendrik van Leuwenberg door diens aanstelling van 3 chartermeesters hun aller collegiaal stemadvies voor de uitverkiezing van de nieuwe landsheer en prins-bisschop, en wel ten gunste van Jan van der Marck vast te laten leggen.

    PROCURATORIUM MAGISTRI HENRICI DE LOEVENBORCH AD ELIGENDUM FUTURUM EPISCOPUM (8 SEPTEMRIS 1482. )

    Octava septembris (1482), praesentibus in ecclesia Leodiensi, hora quarta post vesperas, dominis Johanne Uleix, canonico collegiatae ecclesiae beatae Mariae Virginis oppidi Trajectensis, et Eustacio Toelinck, familiaribus venerabilis domini et magistri Henrici de Puthem, canonicis Leodiensibus testibus, venerabilis dominus et magister Henricus de Loevenbrech canonicus Leodiensis, constituit dominos et magistros Johannem de Quercu, Johannem de Myerlo et Henricum ex Palude, decretorum doctores, licet absentes tanquam praesentes, et eorum quemlibet in solidum, ad eligendum ipsius constitutoris nomine illustrum virum dominum Johannem de Mercha, praelibati domini Willielmi filius naturalem el legitimum, aut saltem postulandum eumdem in futurum episcopum seu electum Leodiensem in forma meliori, promittens, etc. Super quibus, etc.

    Ibidem.

    Mvg

    Hans

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.