Het oude Middelrode, vrijzinnige speculaties

Geerling van den Bossche (1244-1304)

Ik buig mij weer eens opnieuw over het doorwrochte heemkundige onderzoek van W. van der Heijden (1979). Tot de oudste bronnen waarin van Middelrode gewag wordt gemaakt in de testamenten van Geerling van den Bossche en vervolgens zijn zoon Willem. In 1304 legt Geerling zijn testament vast. In 1332 volgt zoon Willem met zijn eigen testament.  Geerling bezit een hoeve bij de houten brug over de Aa, voorheen de doorwaadbare plaats Het Ghewat. Middelrode kent vele generaties lang een grote Hoeve van die naam. Belendend aan de Hoeve, later het kasteeltje van Seldensate.

De opeenvolging van jaartallen maakt duidelijk dat vader en zoon testeren bij hun overlijden. Geerling, alias Gerlach of Gerlacus is dan geboren rond 1244, Willem Geerlingszns geboorte stel ik rond 1274.

De belangrijkste hoeve van Middelrode, het centrale hertogsleen van Gerlacus,  draagt niet de naam Middelrode, maar staat dan bekend als de Hoeve Int Waut. Dat verwijst naar een zich van alle andere hoeven onderscheidend kenmerk. Hij staat In het Woud.  Omdat elke aanwezigheid in dit gebied in die tijd een strikt utilitaire functie heeft, mag ik er van uitgaan dat dit Woud het hout oplevert waarmee de huizen in het dan nog zeer prille ‘s-Hertogenbosch te Orthen gebouwd kunnen worden. Dit Orthense Bosch zelf is heel bescheiden van omvang, en heeft niet het karakter van een Woud met stevige eikenbomen.

De familie van den Bossche woont zelf in het novo oppidum ‘s-Hertogenbosch, het zijn stedelijke patriciërs, een riddermatig geslacht, ministerialen, vazallen van de Hertog aan het Bossche Hof van Brabant. Mogelijk zijn zij daar rentmeesters, een erfelijke functie, maar als ridders ook ook belast met de  stadsverdediging. Zij bezitten de hoeve Int Waut in erfpacht, en we zouden dus hun verwanten – in opklimmende en in afdalende lijn, als opeenvolgende erfpachters kunnen traceren. Hiaten in het Bosch Protocol kunnen zo worden overbrugd.

Voor mij een interessante vraag is of de naam Van den Bossche verwijst naar het woongebied, ‘s-Hertogenbosch, of naar het werkgebied, Int Woud. De eerste optie sluit ik uit: de locatie die later ‘s-Hertogenbosch gaat heten is van 1244 tot 1304 alleen nog bekend als de Vrijdom van Orthen. Ik leg vast dat ik nog eens zou kunnen zoeken naar een patroniem Willem Geerling uit die periode, als ik op het spoor wil komen van oudere of alternatieve ‘familienamen’. In elk geval liggen familienamen in deze tijd nog niet vast. Zij zijn ‘Unverfroren’.


Geerling en zijn zoon Willem zijn duidelijk ‘absentee owners’. De Hoeve Int Waut bestaat uit drie aanpalende percelen, dicht bij de Aabrug. Twee daarvan vallen onder de jurisdictie van de parochiekerk van Middelrode, het derde perceel, daarvan gescheiden door een onbegaanbaar moeras behoort tot de parochiekerk van Schijndel.  De hertog is formele eigenaar en belast Int Waut met een jaarlijkse rente. Geerling en Willem verpachten vervolgens de percelen, en waarschijnlijk worden deze bewerkt door onderhorige landbouwers die het resultaat van hun arbeid grotendeels moeten afstaan aan de hoevenaars van Int Waut.

Al voor 1303 wordt Int Waut ook genoemd als de hoeve het Nonnenbosch. Het is waarschijnlijk de rentmeester van het klooster van de Rijke Claren die hier de hertogspenningen int. Het gebied Int Waut is een uitgestrekt domein, waarbinnen meerdere grote hoeven kunnen worden gesitueerd., de voorlopers van buitenhoven en kasteeltjes die later onder dezelfde naam door het rijke Bossche stadspatriciaat worden verworven. Dat stadsbestuur, voorzover het de leden van de landadel betreft, kent in de eerste generaties van zijn bestaan na de stichting van de stad een duidelijk oligarchische structuur met vele onderlinge, familiale verbintenissen.

Het aantrekkelijk van deze oplossing voor mij is dat ik deze Bossche familie al vaak ben  tegengekomen. Over hun positie als ‘s-Hertogs leenmannen is mij het nodige bekend. De prominente positie van Geerling Int Waut en zijn zoon Willem bij de ontginning en exploitatie van het domein in Middelrode, de omvangrijke en kostbare investeringen, het past geheel in het beeld. Misschien wat in mijn vergeetboek geraakt, maar daar is wat te doen. En bovendien: een surprise. Vader Emond van Vladeracken blijkt mijn voorvader in rechte lijn. Daar heb ik niet naar toegewerkt, ik stel dit nu eerst, al schrijvende, vast omdat mijn Kekulé nummering (Kekulé 134415888) daartoe verplicht.

3 reacties op ‘Het oude Middelrode, vrijzinnige speculaties

  1. Ik ben misschien geen boerenzoon uit Twente , maar ik wijs er Wel op dat ik als 10-jarige elke zomer op fietsje naar Saasveld ging om boer Herman te helpen met hooien etc.
    Dat vond ik prachtig, ook vanwege al die beesten op de boerderij.
    JIJ medailles voor atletiek ??
    Dat wist ik niet.
    Van het Carmel lyceum weet ik alleen dat jouw tekenleraar wilde dat jij naar de kunstacademie zou gaan.
    Fijn dat je een goeie kraker heb gevonden voor je rug
    Ik ben aantal jaren geleden ook naar zo’n kraker gegaan voor probleem onderin mijn rug.
    In 5 minuten was het klaar en ik liep weer als een jonge hond naar buiten !

    Like

  2. Ik ben het brave knaapje op de eerste rij bij juffrouw Naber, en probeer haar aandacht en liefde te behouden. Vragen over de toekomst, tja, daar ben ik al dertig jaar niet meer mee bezig. Leef bij de dag. Gisteren naar de Osteopaath geweest. Alleraardigste knekelaar. Lid van een medische praktijk op Antroposofische basis, maar, zo liet hij mij weten, participant bij toeval. Zo’n tekst van jou als ‘deze boerenzoon uit Twente’ zou zo uit de mond van onze Pa, God hebbe zijn ziel, kunnen komen. Klopt dus geen steek van. Brutale poging tot relativering. Merkte bij mijn knekelmans trouwens ook dat zijn invloed wel duidelijk tanende, maar niet verdwenen is. Hij nam elk van mijn wervels, stuk voor stuk. in zijn stevige knuisten. Pijnlijk maar weldadig. Niet een man die zijn werk deed, maar iemand die van zijn werk hield. Er in opging. Dus ik babbelde wat, zoals pa, over wat hij achter mijn rug uitvoerde en waarom. Zoals pa een hoefsmid benaderde, of een baardige rabbi. Mijn nog altijd stevige kuiten kwamen ter sprake. Ik vertelde, al vanaf mijn prille jeugd. Ik werd door de gymleraar als 11-jarie uitverkoren om namens het Carmellyeum deel te nemen aan de Twentse jeugdkampioenschappen. Veel vetleren medailles werden mijn deel. Ik denk er met gepaste trots aan terug. 100 m sprint; verspringen; hoogspringen, de hinkstapssprong. Klap op de vuurpijl: polsstokspringen. Twee meter twintig. De lat bleef liggen. Een verzilverde medaille en een foto in de Twentsche Courant. Maar voetballen en andere dingen die langduriger inspanning vergden, niet mijn troefkaart. Mijn osteopaat had het al gezien. Legde uit dat de werleld verdeeld is in twee mensenrassen, We komen allemaal uit Afrika, OK, maar ik heb de bouw en pezen van de Ethiopiers, totaal anders dan de gespierde volkeren uit Kenia en omgeving. Daar zitten de echte, geboren Marathonlopers. Zelfs de wervels op mijn rug waarmee hij nu bezig was, spraken voor zich: er lag weer eens een Ethiopier bij hem op de bank. Dus met die rug, dat zou wel weer goed komen. Mensen met veel liefde voor hun vak, dat is mijn volkje. Bij onze ouwe pa lag dat niet anders. God hebbe zijn ziel! Geef dit bericht door aan je kleinkinderen. Zondag wordt mijn kleindochter Mina 18. Die heb ik derhalve via deze WordPress iets soortgelijks toegefluisterd.
    Je Ad

    Like

  3. Mon Cher frere. Ik sta steeds weer verbaasd over jouw enorme kennis.
    Kennis , ja van de Middeleeuwen in ons geliefde Brabant.
    Zoals je weet woon ik nu alweer 35 jaar in Belgisch Brabant.
    En ik voel me hier thuis. Logisch : het zijn dezelfde gezellige drinkebroers als in Bois-le-Duc in de Middeleeuwen.
    Vraagje van deze boerenzoon uit Twente : hoe zie JIJ , als specialist Middeleeuwen , de TOEKOMST van onze kleinkinderen ??

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.