Alle Macht Aan De Basis

ϖϖϖ

Akelig modern, dat is het! De eerste twee klassen van de lagere school, daar staat in 1946 een juffrouw voor de klas. De tijdgeest ademt revolutie uit! Duitsland was ons voorgegaan en zie eens, in drie dagen liepen die Duitse kinderen ons onder de voet. Onze rijwielbrigade had zelfs geen tijd om een band te plakken.

ϖϖϖ

Maar de Duitsers, later Onze Oosterburen genoemd, zijn niet de eersten die een grondige onderwijs-vernieuwing weten uit te baten met een imposante imperiale actie.

قرطاج

Illuminatie Karel de Grote

ϖϖϖ

Een manuscript met illuminatie, halverwege de 5e eeuw. We zien een schoolklasje. De leerlingen zitten in een soort amfitheater, zoals studenten in een oude Leidse collegezaal. Maar dit is een klasje van de basisschool. De illuminatie en de tekst zijn van Marcianus Capella, befaamd als invloedrijk klassiek pedagoog. Hij leeft in die tijd in Carthago. Excuus, 5e eeuw? Jazeker, de vijfde eeuw. Voor de klas, aan de basis, zit een juffrouw. Op een gestoelte met ezelinnehoefjes. Die hoefjes, dat is een compliment aan haar inzet en bescheidenheid.

ϖϖϖ

Dé juf. Zo iemand als mijn juffrouw Naber. Daarom kan ik deze illuminatie lezen als de lijnen van mijn linkerhand. Ik weet wat er aan de hand is. En word bevestigd door de transcriptie van de omringende tekst in het manuscript. ook die Juf geeft les in de drie basisvakken die gaan leiden tot eruditie: lezen, schrijven en rekenen. Leren is memoriseren. Met haar staf stampt Juf ritmisch op de vloer. Zij stampt voor, de kinderen stampen na. En zij zingt. Rekenen is zingen. Een, twee, drie, vier, hoedje van papier. Zo was het ook op mijn basisschool. Lezen is zingen. Wij zongen ons eerste boekje in koor. Schrijven. De Juffrouw schreef op het bord en keek om. ‘AAP’ zongen wij blij. Opgewonden door de rijkdom aan giften die over ons werd uitgestrooid. Aap, Noot, Mies, Wim, Zus, Jet!

ϖϖϖ

Tot op de dag van vandaag gaat mijn stem en mijn hoofd een halve octaaf omhoog als ik Aap zeg, en omlaag bij de Noot. Maar ja, die contrapunctie voel ik ook bij Leven en Dood. En we krassen het op onze lei. De kroontjespen en inktpot is voor de tweede klas.

De hoge Aap en de lage Noot, de hoge Mies en de lage Wim. Leren is zingen. En ritmisch bewegen. Hersengymnastiek. Hoofd naar links, hoofd naar rechts. Lezen, schrijven, rekenen, juffrouw mag ik tekenen? Tekenen, dat is voor de individualisten, de eenzamen en de verdoolden.

ϖϖϖ

In de IXe eeuw wordt het bijna vergeten manuscript van Marcianus Capella teruggevonden en in opdracht van Karel de Grote in grote aantallen door monniken gekopieerd. In het voetspoor van zijn legers die Europa veroveren volgen kloosterorden met een seculiere opdracht, meesters van Latijnse scholen waar het onderwijs is opgezet volgens de inzichten van Marcianus.

ϖϖϖ

Een reusachtig Europees onderwijsproject. Ik heb er nooit bij stilgestaan waarom Karel eigenlijk ‘de Grote’ werd genoemd. Nu wel. Het werd tijd. Hij is niet alleen eerzuchtig veroveraar maar ook een verlicht mens. Hij wil zijn drie zonen geen eendagsvlieg nalaten, maar een bloeiend en welvarend duizendjarig rijk.

ϖϖϖ

Misschien heeft hij dat ook bereikt. Lezen, schrijven, rekenen. Om een groot rijk te behouden, op orde te brengen, te besturen heb je ze nodig, die vaardige erudieten, bijeengebracht in een op duurzaamheid gericht technocratisch apparaat. Mensen die vanuit wat meer universele uitgangspunten recht kunnen doen aan de specifieke problemen van een locale situatie. Die een volgende generatie kunnen inlijven in een omvattend, gedeeld, wellicht Europees gedachtengoed. Karel, onthouden die naam. Een grootse gedachte!

Een beetje sacraal geserveerd misschien, met al die monniken, maar bij dat memoriseren, dat zingen en dansen, kan een beetje wierook en mirre geen kwaad.

ϖϖϖ

In den beginne stond er bij Karel de Grote ook vrouwvolk voor de klas. Wanneer en hoe die weer uit de schoolwereld verdwenen, ik heb geen idee. Maar waarom nu de mannen massaal het basisonderwijs verlaten, dat weet ik al evenmin.

ϖϖϖ

Schoolhervorming van Karel de Grote Xe eeuw

ϖϖϖ