De eikenboom voorbij

Illuminatie De Fabrieksstraat

♣♣♣

Het is Zomer van 1947. Ik wandel van huis door de kromme Abelenstraat, langs de oude eikenboom aan de Bornse weg, daar werd ooit nog door de oude Saksen recht gesproken, werd ons verteld. Ik had hier op weg naar school op verschillende plaatsen in de eikenbast diepe inkepingen gemaakt, met berichtjes erin voor mijn vriendinnetje. Die weet van niets, god zij dank, maar er zou een dag komen waarin ik haar onder deze boom mijn geheimen ging voorleggen.

♣♣♣

Aan de Bornsestraat volgt het IJsjesvenster van Bakker Ten Hoopen. Een ernstig man. Ook ijs vraagt om een koksmuts en een blauwe ruitjesbroek. Vijf cent, tien, en een kwartje. Het is er geen weer voor. Ik heb ook, zoals meestal, geen cent op zak.

♣♣♣

Voorbij de HEEMAF, aan de overkant, waar op het platte dak nog steeds het afweergeschut van de Deutsche Luftwaffe staat opgesteld. Zeshoog. Ik kan alleen een paar affuiten zien. Vlak na de oorlog, maar nog voor de Bevrijding, daar lag bijna een jaar tussen, heeft mijn vader mij en mijn oudere broers meegenomen, op inspectie bij de HEEMAF. Veel bordjes op de deuren zijn dan nog in het Duits gesteld. Met de tuimellift helemaal naar boven. Als je er dan niet snel uitsprong ging je zes etages lang met je kop omlaag weer naar beneden.

Illuminatie 1 cent 1942, 1 ulevel

♣♣♣

Na de HEEMAF volgt het kantoor van mijn vader die onmiddellijk achter de poort van HAZEMEIJER huishoudt. Radarinstallaties voor het Duitse Leger. Er is daar nog steeds een detachering Britse ingenieurs die uitzoekt welke tekeningen en onderdelen ze mee naar Engeland moeten nemen. Oorlogsbuit.

♣♣♣

Dat ik diezelfde poort van Hazemeyer binnenga is allerminst vanzelfsprekend. “Waar moet dat heen?” – de portier die zijn loketje openschuift kent mij maar al te goed. “Lunch voor mijn vader!” Ik zwaai met mijn trommeltje.

♣♣♣

Die heeft al lang zijn lunch besteld bij de Engelstalige vijftigjarige secretaresse. Die Engelsen eten warm tussen de middag. De secretaresse heeft, laat zij weten, in de oorlog nog voor het front gezongen. Die kon je bepaald niet voor het hoofd stoten.

Er blijken in de tijd erg veel Engelse dames aan het front te hebben gezongen. Zoals er erg veel Nederlanders bekennen dat zij al die jaren actief zijn geweest in het verzet. Schaduwoorlogen. In de geschiedenisboeken lees je er nooit iets over.

♣♣♣

Mijn vader geeft zijn trommeltje aan mij terug. Het gaat in mijn buidelzak. Heb ik dan geen trek? Ik heb altijd trek. Het trommeltje mag niet onaangetast bij moeders thuis terugkeren. Maar daartoe heb ik mijn plan al getrokken.

♣♣♣

Weer buiten vervolg ik mijn weg langs het klooster van de nonnetjes waar ik twee jaar op de bewaarschool heb doorgebracht. Bij Zuster Harmonica. Ik moet door, een vlakte over waar zich eens het oude winkelcentrum van Hengelo bevond. Dat heb ik nooit gekend. Er staat nog de halve pui van een galanteriewinkel aan het einde van de voormalige Brinkstraat. Voor de rest zijn het lange rijen alweer uitputtend geplunderde puinhopen, de restanten van een spoorstation, en tenslotte de duistere Spoortunnel.

Illuminatie 1 cent 1942, 1 ulevel

♣♣♣

En daar, net op tijd, gaat de fabrieksfluit. Links de lange reeks oprijzende fabrieksgebouwen van de Machinefabriek Stork. Scheepsmotoren voor de Duitse vloot, geweldenaren van drie etages hoog. Ook daarbinnen weet ik mijn weg. Geen fabriek in de stad die wij in de loop der jaren niet van haver to gort hebben bekeken onder leiding van mijn vader. Zijn nageslacht vormt altijd de dekmantel voor zijn eigen brandende nieuwsgierigheid. Die slaat op den duur wel op ons over.

♣♣♣

Tegenover Stork de Machinefabriek van Dikkers. Die laat zijn fluit meegillen op het pijpen van Stork. En dan begint de hele wijk te gillen. Tapijtweverijen, Tricotagefabrieken. De muren trillen. Uit poorten, hekken en gaten stroomt de fabriek naar buiten. Hardblauwe overalls. Bijna iedereen nog op klompen.

♣♣♣

In lange rijen zet het ‘fabrieksvolk’ zich met de rug tegen de muur. Blauw geémailleerde en gedekselde blikken gaan open. Roggebrood met gesneden spek, dat weet ik. Een wit geémailleerde literfles met beugel hoort daarbij. Water. Surrogaatkoffie. Er wordt niet veel gepraat. Vier uur hels lawaai van de fabriek heeft de mannen tot zwijgen gebracht. Zij kijken uit naar vrouwvolk dat op de fiets voorbij kan komen. Valse hoop. Want dit, dit is de Fabrieksstraat. Een ander leven is daar niet.

♣♣♣

Ik zet mij neer. Tegen diezelfde Met mijn emaille broodtrommeltje. Oude Kaas, en Friese Nagel. Mijn buurman kijk mij bars aan. Spek tegen oude kaas. En ja, ik weet het, in deze opstelling is er voor mij eigenlijk geen plaats. Tijd voor een ruil. Zijn spek tegen mijn kaas. Half om half. Er ontstaat ruimte voor mijn goed volk praatje.

♣♣♣

Illuminatie 1 cent 1942, 1 ulevel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s