Het ongemak. Dame met dubbele stopcontact

Illuminatie Beste Foto 2016

De beste foto van januari 2016. “De jury is onder de indruk van de natuurlijke uitstraling van dit portret”.

Daar zal ik het mee moeten doen. Hoe dan ook, deze foto heeft onmiddellijk mijn volle aandacht. Daar, op de grond ligt een tapijt dat volstrekt identiek is aan het tapijt dat beneden bij mij in de hal ligt.

Ik ga nog even kijken, krantenfoto in de hand. Geen twijfel mogelijk. Bijzonder ook, dit tapijt, het mijne is nog meer versleten, het rafelt aan twee kanten. Verbleekt. Toch nooit een straaltje zon gehad, want voor de hal is er nog een vestibule waarin een mooie oude open kapstok-kast stond. Op enkele meters afstand. Maar toch, ze hoorden bij elkaar. Ik had hen samengebracht.

Bezoek kon er royaal de natte jassen in kwijt, wel een stuk of tien. Koperen hangers, koperen haken. Bling Bling. Het was de tijd van de grote gezinnen. Families met aanhang. Op kniehoogte waren er aanvullende voorzieningen. Op de bodem een zinken vergaarbak, het klimaat moet destijds druiperig zijn geweest. Het meubel zal een naam gehad hebben, zoals het dressoir, maar hij stamde uit de tijd van mijn opa, veronachtzaamd. Te vanzelfsprekend om het ding bij de naam te noemen. En ik heb hem elders nooit gezien.

Een jaar of veertig geleden denk ik, bleek dit kapitale meubelstuk plotseling verdwenen. Roof op klare dag. Twee mannen stonden aan de deur, vertelde mijn werkster. Ze hadden opdracht gekregen dit stuk voor onderhoud mee te nemen. Een heel gesjouw.
Een paar meter verderop lag het tapijt. Het overschot. Als gevolg van die traumatische beroving kan ik sindsdien van mijn tapijt, als mijn grote tut, geen afstand meer doen. Omgaan met verlies, de tut schijnt volgens kinderpsychologen te staan voor de moederborst. Zover wil ik niet gaan, hoef ik ook niet te gaan.

Markant dus die foto, zeker ook als samengebald icoon voor de maand januari 2016. Want mijn tapijt, dat werd gekocht bij het warenhuis V&D, vandaag definitief opgedoekt, dat destijds nog een grote tapijtafdeling had. Een halve verdieping. Daar stonden ze opgerold trots rechtop. In grote bossen.

Ik denk eigenlijk dat mijn exemplaar een afleggertje van mijn moeder was. Dus kort na de oorlog gekocht, toen iedereen gewoon aan een nieuw tapijtje toe was, en de verkopers bij V&D beslisten welke kant het vandaag voor deze klant op zou gaan. Eentje uit de tros links, of toch uit de tros rechts? Als klant zocht je niet het tapijt dat niemand had, maar dat iedereen tegenwoordig in huis nam.

Terug naar de foto van de maand. Mijn oog valt nu op de achterwand. Een dubbel stopcontact. Ook al een object met evocatieve kwaliteiten. Dit is geen toevallige plek, maar een door de fotograaf zorgvuldig gekozen ruimte. We zijn hier in een huis of vertrek dat moeizaam in fasen is opgebouwd. Eerst was er het peertje aan het plafond, daarna de idee van lichtspreiding.

Philips: Spreidt licht! Spreidt gezelligheid! Een begin van hernieuwde welvaart, luxe krijgt vorm en inhoud. Het bedrijfsleven helpt daarbij. Wij als volksstam volgden wel.

En het werd licht. Maar waar bleef die gezelligheid? Bij mijn weten is het bij diepe teleurstelling gebleven. Als het soms toch ter sprake kwam, dan als die ‘Oer-Hollandsche gezelligheid, weet je nog?’ En dan kwam zo’n beeld van van Gogh naar boven. Vier aardappeleters aan tafel, belicht door dat ene peertje.

Dan besef ik dat de achterwand nog veel meer leidingen en contactdozen herbergt, enigszins aan het oog onttrokken door een groot vel blank papier. En door een meisje met haar hoofd precies op de plek van het verborgen centrale stopcontact. Verhulling  op verhulling.

En nu begint het mij te dagen wat de fotograaf voor ogen moet hebben gestaan.

“Natuurlijke uitstraling”? Kom nou, die jury heeft niet verder gekeken dan haar neus lang is. Dit is het indringende thema van deze prent: beroving, vervreemding, verlies, verhulling, verberging. De titel “Belle” is zo al een woordvondst.

Fotografisch had ik het jaar 2016 voor mijzelf al eerder gedetermineerd. Ik zie even af van het grote wereldgebeuren van de pro’s en beperk mij tot wat zich afspeelt in de kleine Hollandse achterkamertjes. Foto’s van onschuldige kleine meisjes, in elk geval onder de tien jaar. In poses die suggereren dat ze rijp zijn voor de huwelijksmarkt. Onschuld en raffinement. Vertedering en verleiding, zo niet verlustiging. Kortom: “Belle’s”. Pinterest 2016 is het jaar van die grote doorbraak.

Het meisje wat we hier zien heet denk ik Thea of Corrie. Zij is de venijnige persiflage op een vileine trend.

Ook hier zijn weer sleutels tot onthulling in overvloed. De rechtervoet, over links geslagen, priemt vooruit. Die voet tegen de achtergrond van het kale V&D tapijt. Ik loop weer met mijn maatlat naar beneden. Corrie viel nog even binnen de mogelijkheden van een twaalfjarig meisje, maar nu valt ze volledig door de mand. Haar schoenmaat is groter dan de mijne. Mijn voetmaat is 22 centimeter, Corrie legt daar een paar centimeter bovenop. Hier zien we een volwassen vrouw. De lengte van haar meer dan stevige bovenbeen is nu ook te bepalen ook al zit het onder een soort zwart plastic verborgen. Bovenarmen? Geen twijfel mogelijk, volwassen. Meten is weten.

Er zijn meer visuele bedriegertje in stelling gebracht. Corrie zit op een soort kinderstoel, hoog, misschien zo’n gemak waar je vroeger een po onder kon schuiven. Maar eerder – ik ging vanmiddag eindelijk naar de kapper – zo’n ergonomische kinder-kapstoel, die ervoor zorgt dat de kapper zijn rug recht kan houden.

Nu is het Corrie die haar rug zoveel mogelijk kromt om zichzelf klein te maken. Personificatie van existentieel ongemak.

Er is niets, maar dan ook niets natuurlijks aan dit totaalportret. Als ik tenslotte naar de uitdrukking op het gezicht kijk, dan lijkt mij dat nogal narrig, kaken op elkaar, mondhoeken naar beneden, een blik van ‘motjewat?’ met een zweem treurigheid. Bonjour Tristesse. Een vrouw die weet dat alles wat ze hier moet voorstellen voorgoed achter de rug is. Twee ogen als stopcontacten zitten – misschien voorgoed- achter het behang. Het Freudiaans gegeven. Een wonderbaarlijk portret.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s