Drossaard Diederik

In 1576 werden in Zevenbergen de aanhangers van de nieuwe religie, de Calvinisten actief. Zij hielden hun bijeenkomsten in de Noortdam, een voormalige schans. In 1610, bij het twaalfjarig bestand namen zij bezit van de katholieke Bartholomeuskerk. De katholieken werden verdreven naar thuiskerken voor hun godsdienstige bijeenkomsten. Omdat de drossaard, aangesteld door Amalia van Solms, katholiek was genoten zij diens bescherming. Deze drossaard was de ons bekende Diederik Tholinck, afkomstig uit Amsterdam.

*

De gereformeerden van Zevenaar eisen behalve een godsdienstige, ook een politieke reformatie: de volledige verbanning van het katholieke geloof uit het openbare en private leven. Zij dienden tussen 1636 en 1639 meermalen een klacht in bij de Staten van Holland en West-Vriesland en tegen het voortbestaan van de ‘Papisten ende hare afgodische superstitien’.

*

Daarop werd de ‘Paepsen Pastoor’ in Februari 1640 in opdracht van de gouverneur van Willemstad Jonkheer Adriaan van der Myle, gevangen genomen en weggevoerd.

Door bemoeienis van Diederik Tholinck werd hij echter vrijwel onmiddelijk vrijgelaten.

*

De gereformeerde gemeente van Zevenaar lieten dit niet zomaar passeren en nu via de gereformeerde Classis van Dordrecht werden op 22 Maart 1640 opnieuw klachten bij de Staten van Holland gedeponeerd, want het bleek dat de pastoor zijn werk in de schuilkerken onmiddelijk had hervat.

*

Opnieuw volgde een bevel tot hechtenis, maar dit kon niet ten uitvoer worden gebracht. Want ook

Diederik Tholinck had naar nieuwe rechtsmiddelen gegrepen.

Hij kon geen beroep doen op de libertijnse Amalia van Solms, want haar positie als prinses van Oranje, weduwe van Frederik Hendrik was te precair.

*

Zij was Vrouwe van Zevenbergen, en deze heerlijkheid was formeel nog steeds een leen binnen het rechtsgebied van de Staten van Brabant. Ook Diederik Tholinck was als drossaard in dit erfambt bevestigd door de Staten van Brabant. Amalia van Solms had weliswaar het benoemingsrecht, maar het blote ambt was een hertogsleen dat aan Diederik zelf als erfgoed was geschonken.

*

Dat stelde hem in staat zich rechtstreeks tot de Staten van Brabant te richten middels een verzoek  bij de tweeledige kamer te Brussel waar hij de uitspraak wist te verkrijgen dat hij gerechtigd was om de pastoor in Zevenbergen te behouden. Die onafhankelijke positie kon hij blijven innemen tot in 1644 de Vrede van Munster werd gesloten.

*

Het wettelijk gezag over de veroverde gebieden kwam nu ook formeel bij de Republiek te liggen.

De politieke reformatie kon nu met volle kracht worden uitgevoerd. Alle ambtsdragers dienden nu van de gereformeerde religie te zijn, alle katholieke geestelijken dienden te worden verbannen, uit alle schuren en schuilkerken dienden de roomse ornamenten, beelden, misgewaden ‘ende anderszins’ dienden in beslag te worden genomen.

*

Aan deze maatregelen werd door de gereformeerden in Zevenaar van harte uitvoering gegeven, maar de positie van Drossaard Diederik Tholinck bleek nog steeds onaantastbaar, mede door de stilzwijgende steun van  Amalia van Solms die voor de Calvinistische scherpslijpers weinig sympathie had.

*

Opnieuw lukte het Diederik om de verjaagde priester terug te halen, waarbij hij zich beriep op twee verdragen tussen de koning van Spanje enerzijds, en de prinsen van Oranje Frederik Hendrik en Willem anderzijds van 1647, waarbij de vrijheid van de katholieke godsdienst binnen Zevenbergen bepaald was.

*

Niettemin werd de Zevenbergse priester, nu rechtstreeks vanuit Den Haag, opnieuw vastgegrepen en in Den Haag gevangengezet. Diederik overleed kort daarop. Omdat hij inmiddels geen zoons meer naliet ging het ambt over op zijn neef, ook een Tholincks. Die stelde een nieuwe pastoor aan die in stilte en ver buiten de stad in een schuurkerk zijn missen opdroeg.

*

Deze situatie bleef bestaan tot 1690, waarna er een katholieke schuilkerk in Zevenbergen zelf werd geopend. Toen in 1720 een nieuwe schuurkerk in Zevenaar werd betrokken werd deze op last van Den Haag binnen de kortste keren door de soldaten uit het garnizoen met de grond gelijk gemaakt. Pas in 1838 kregen de katholieken van Zevenaar weer het recht op een eigen openbaar kerkgebouw.

3 thoughts on “Drossaard Diederik

  1. In het artikel wordt geschreven over de katholieke Bartholomeuskerk die in 1610 door de calvinisten werd overgenomen.
    Volgens mij was dit de toenmalige katholieke St. Catharinakerk, waar overigens nu nog steeds door de lokale PKN wordt gekerkt.

    De naam Bartholomeus is pas enkele eeuwen later in Zevenbergen terechtgekomen, en wel voor de eigen, toen nieuw gebouwde katholieke kerk.

    Like

    1. Dag Cor,
      Ik heb mijn bronnen niet bij de hand, maar je kanttekening lijkt mij wel juist: Catharina past beter bij 1600, en Bartholomeus bij 1850. Ik zal de tekst bij een eerstkomende gelegenheid aanpassen.
      Met dank

      Ad

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s