Geen bek, geen poten

Er zijn in de loop der tijd verschillende varianten van het Teulings wapen, maar een vast gegeven zijn de drie merletten (maarlen).

Merletten zijn herkenbaar als eendjes, zonder bek en zonder poten. Het motief komt voor bij tal van families die we (rond 1100-1300) aantreffen aan de monding van de Schelde. Met name in Rijks-Vlaanderen (Bewesterschelde, deels het huidige Zeeland), en het Brabant Beoosterschelde (Antwerpen, Gent, Aalst). Rijksvlaanderen en Brabant waren formeel leenroerig aan de Duitse Keizer. Maar we treffen het motief ook aan bij families in Brugge en Kortrijk. Het zijn vooral kooplieden-families, die zodra zij in het stadsbestuur worden opgenomen vaak ook de niet erfelijke titel van ridder verwerven. Dat gaf de hertog van Brabant of de graaf van Vlaanderen de mogelijkheid hen met hun manschap op te roepen voor de strijd, te paard, in volle wapenrusting, onder het banier van een van de adelijke geslachten die als baro of baanrots de legers aanvoerden. Onmiddelijk voor, dan wel onmiddelijk na de strijd – afhankelijk van de waargenomen strijdlustigheid – werd, nog temidden van de rommel, een ridderslag gegeven.In de loop der jaren daarna volgden nog enige moetons, ter vergoeding van gederfde inkomsten. Zonen van een vers geslagen ridder mochten zich als knape  laten aanspreken. Als er binnen gerede tijd geen veldslag meer volgde kwam het voor hen ook niet meer tot een ridderschap. Tot het moment dat deze jonkers zich verenigden in een corporatieve belangenorganisatie, een ridderbroederschap zoals de Brabantse of de Gelderse ridderschap, en zich het recht van vererving ook zonder slag of stoot wisten toe te eigenen. Voorwaarde was dan onder meer dat zij zich als renteniers-grootgrondbezitters staande konden houden.

Aan de drie merletten worden verschillende betekenissen toegekend. Een ervan is ontleend aan het gegeven dat het wapen op oude miniaturen van de kruisvaarders in Jerusalem wordt aangetroffen. De Graven van Vlaanderen, die een belangrijke rol speelden in de verovering van Jerusalem werden daarna door hun medestrijders, waaronder vele Vlaamse ridders, uitgeroepen tot Koning van Jerusalem. Zij die gewond raakten in de strijd zouden dan als ereteken dit wapen van hun koning hebben ontvangen.

Ik neig naar de opstelling van een andere verklaring die mij waarschijnlijker lijkt, en kan worden vastgeknoopt aan het gegeven dat het aanvankelijk de welvarende stedelijke patriciers-families waren die het wapen voerden. Zij waren vaak onderling verwant, niet alleen op stedelijk, maar ook op inter-stedelijk niveau. En zij bewoonden een gebied (de kust van West-Vlaanderen en de oevers van de Schelde-monding) dat door inpoldering op de zee was veroverd en regelmatig moest worden heroverd. Deze inpolderingen waren van beduidend oudere datum dan die van de Noordelijke Nederlanden. Het waren kooplieden-families die door hun landheren (Graaf of Hertog) sterk gestimuleerd werden om hun door de (internationale) handel verkregen kapitaal te investeren in inpolderings-projecten en landontginning. Nieuw gewonnen land en woestenijen waren altijd het eigendom van de graaf of hertog, maar na inpoldering en ontginning werd het tegen een bescheiden rente in leen gegeven aan de ontwikkelaar. Deze kon het daarna weer in percelen pacht geven aan de bewerkers van de grond. En meestal werd het pachtheerschap weer zo snel mogelijk verkocht, en omgezet in nieuwe handelskredieten,

Voor kooplieden-families had grond dus een andere betekenis dan voor de traditionele feodale landadel. Voor de laatsten was het hun ‘terroir’, een erfgoed, het domein waar bloed en bodem innig waren verenigd; voor de eersten een wellict lucratieve belegging en in elk geval een middel om een deel van hun handelswinsten op te slaan voor gebruik in slechtere tijden.

Bij deze verklaring vormen de merletten als authentieke polderbewoners een ‘sprekend wapen’: zij verwijzen beeldend naar de maatschappelijke status van een polderende koopliedenstand. Ook het weglaten van bek en poten kan zo worden begrepen: geen bek, geen poten, “ni pouvoir, ni terroir”. Kortom: geen feodale aspiraties, al kwam het toch wel voor dat berooide landjonkers toeverlaat zochten tot welgestelde stadsjuffers en zo een met schulden beladen grondstuk voor een tijdje in de familie inbrachten.

Feit is dat de oudste Teulings (Tollinc) bezittingen allen in dit Vlaams-Brabantse poldergebied worden aangetroffen, en dat geen van hen ooit in de verleiding kwam de stad te verlaten om in de sappige polder hun woonst en welvaren te vinden.

13 thoughts on “Geen bek, geen poten

  1. Beste Ad
    Ik las net over Mechteld (tante Zus) Crielaers. Ik heb haar nog gekend en ben verschillende malen bij deze zeer eigengereide dame op bezoek geweest.
    Ik begrijp dat ons familie wapen pas door haar vader Anton ( ja, wij bezitten ook een grote papierrol met de dus niet correcte stamboom) is bedacht en aangevraagd. Ik zal mijn wapenring maar weg doen.
    Bedankt voor je werkzaamheden, Ad!!
    Groet
    Myriam

    Like

  2. Beste Ad,

    ik heb de link van mijn moeder ontvangen en ben geïnteresseerd in de geschiedenis van mijn voorouders.
    Ik ben de zoon van Wim Teulings (woonachtig in Oisterwijk) waar hier al eerder over gesproken word.

    Is hier verder meer informatie over te lezen?

    Met vriendelijke groet,

    Bart Teulings

    Like

  3. Beste Ad Teulings,

    Ik was bezig de uitgestorven tak van Teelinck/Teeling uit Zeeland aan te vullen, toen ik bij toeval op jouw weblog terecht kwam.

    Wij zijn ook al zo’n veertig jaar bezig met de genealogie van de Teelingen, maar niet iedereen wil dat we dat publiceren, dus ik heb alleen maar een klein stukje op het web gezet.

    Ik zou graag wat meer informatie mbt jullie stmboom hebben. Wellicht kunnen we elkaar helpen met ontbrekende cq overlappende tukken.
    Ik heb ook mijn Haplo groep laten vaststellen via DNA.
    Als er in jullie stamboom ook een DNA profiel is, kunnenwe ook kijken of er een match is.

    mvg

    Thijs Teeling

    Like

  4. Dag Annelies,
    Mechteld Teulings, gehuwd met Alex Crielaers in 1927, werd geboren in Deventer in 1897. Zij is ongetwijfeld overleden al heb ik nog geen datum.
    Het verhaal van de talingen is als hypothese de wereld ingebracht door haar vader Anton, die naar eigen zeggen, op 11 januari 1893 “vanuit ‘s-Hertogenbosch naar Deventer verhuisde waar hij een nieuwe tak van het geslacht Teulings buiten Noord-Brabant deed ontstaan”. Daarmee deed hij groot onrecht aan de talloze Teulingsen die al tenminste vanaf 1200 in Engeland, Spanje, Italie, Litauen, Westfalen, Pruisen, Noorwegen, en verder een nieuwe loot lieten ontstaan die tot de dag van vandaag nazaten kent. De Tolinque’s uit Sevilla trokken weer naar Brazilie, de Tolin’s uit Riga vinden we terug in Bergen (Noorwegen), en Stockholm.

    Anton heeft vanaf 1936 toen hij in Huize Bretano aan de Herengracht 541 van zijn welverdiende pensioen genoot – hij overleed overigens eerst in 1948 – tot 1944 aan zijn genealogie-project gewerkt en daarvan meerdere malen verslag gedaan. Hij calligrafeerde ook een stamboom die, ondanks het vele werk dat hij erin stak, nu als grotendeels onjuist moet worden aangemerkt, althans voorzover het de generaties van voor 1650 betreft. Vanaf 1600 bestonden er doop- en trouwboeken, maar om wegwijs te raken in de periode daarvoor moet je over veel meer oorkonden en archivalia beschikken dan die waar hij toegang toe had.

    Hij vroeg ook een wapen aan bij de Hoge Raad voor de Adel in Den Haag en een lijfspreuk. Beiden had hij zelf bedacht, maar het wapen was wel geinspireerd door wapens en zegels die hij in oudere teksten tegenkwam. Daarop zag hij dan drie merletten, die hij voor wat onhandzame eendjes versleet. Hij nam aan dat het hier wel om een ‘sprekend wapen’ zou gaan. Zoals de familie de Beer een beer in zijn wapen plaatst en de familie de Vos uiteraard een vos. De naam Teulings zou zo een verbastering moeten zijn van Taling, een eendensoort, en hij schiep daarop een wapen met 3 talingen, een helmteken en andere parapharnalia, in fantasiekleuren. Je ziet bij dit wapen dan ook eenden met een grote bek en twee stevige poten (niet kwaad bedoeld maar zulke stijlmogelijkheden kan ik altijd maar moeilijk voor mij houden). De aanvraag werd door de Raad van Adel gehonoreerd, en sindsdien is deze tak dus daarmee behept, for better or worse. Daarmee werd Anton toch nog, nolens volens, de stichter van een nieuwe tak, zij het op een andere wijze dan hij bedoeld had.

    Hij was niet de eerste overigens die van de 3 merletten een sprekend wapen maakte. Er is een beroemde Teulings die rond 1570 naar de nieuwe religie overging, moest vluchten en terechtkwam in London, waar iedereen zijn naam verbasterde als Teelinck. Precies hetzelfde overkwam mij toen in twee jaar in Engeland woonde. Toen hij terugkwam noemde hij zich Teelinck, werd in Middelburg een zeer strijdbare voorganger in de nieuwe religie, en stichter van de meest invloedrijke pietistische stroming binnen de Gereformeerde gemeente. Toen ik in Washington (Virginia) verbleef ontdekte ik tot mijn verbazing dat de zwarte kousen kerken in die regio de boekjes van deze Willem Teelinck nog steeds in het onderwijs als basisliteratuur gebruiken. En wat wil, op de eerste pagina prijkt dan zijn portret met als wapen 3 talingen. Als Anton dit had geweten..

    Over Maigret komt tzt nog een column en dan volgt naar meer over. Het interessante is dat hij nu door drie verschillend Teulings-takken als ‘van hun’ wordt geclaimed, dus dat wordt een verhaal in de trent van ‘Wie van de drie’. Ik heb mij hierover zelf ook tweemaal maal op het verkeerde been laten zetten.

    beste groet

    Ad

    Like

    1. Beste Ad,

      Wellicht weet u inmiddels al de overlijdensdatum van Mevrouw Mechteld Crielaers-Teulings?
      Ik ben wel laat met een reactie, maar zag pas vandaag dit berichtje.

      Misschien ten overvloede: zij is op 11 oktober 1986 overleden in Amstelveen als weduwe va Alex Crielaers.

      Vriendelijke groet,

      Raymond Crielaers

      Like

      1. Dag Raymond,
        Dank! Deze datum had ik nog niet, en evenmin die van haar echtgenoot Alex. Ik neem aan dat jij een nazaat bent? Zoja, mag ik dan ook wat meer stamboomgegevens info over jou? Of had ik die (ooit) al van je ontvangen?

        Like

  5. Dag Ad,
    Kan het zijn dat er nog een variant van het wapen bestaat? Ik heb een versie leren kennen met 3 “talingen”: ook een eendensoort [is mij verteld door een mevrouw Crielaers-Teulings. Zij woonde destijds in Amstelveen en zal nu niet meer leven gezien haar hoge leeftijd toen]. Ik dacht niet dat bij deze ‘talingen’ iets ontbrak aan hun lichaam.

    Bestaat er een afbeelding van het ‘merletten’- wapen? Wel van het wapen dat bij ons bekend is.

    Mijn vader Johan meende altijd dat Jan Teulings [de toneelspeler, ook in Amstelveen wonend en inmiddels overleden] geen familie was. Het lijkt mij echter waarschijnlijk – dankzij het vele werk van Ad – dat ik dat zou moeten herzien. Weet jij daarover iets meer, Ad?
    Dank, Annelies

    Like

  6. Beste Ad

    Naar aanleiding van een foto in de Sint Jan waar de familie Tholinck begraven ligt en de moeder: Catharina van Dinter, ben ik op zoek naar meer achtergrondinformatie over deze familie en naar de voorouders van Catharina van Dinter.

    Mogelijk weet jij meer hierover?

    Groet
    Peter van Dinther

    Like

    1. Dag Peter,
      Ik denk dat je de vader van Catharina wel hebt in jouw stamboom. Het gaat om de priester heer Peter van Dinther die een relatie had met jvr Johanna van Eijndhout. Zij stamt uit de bekende familie van Eijndhouts, maar om welke Johanna het precies gaat heb ik nog niet uitgezocht. Peter van Dinter studeerde in Leuven de beide rechten.
      Dierck Toelinck en Catharina van Dinther hebben hun derde zoon Peter naar Cathaina’s vader vernoemd.
      De vader van heer Peter was een Jacob, ik heb het verder niet uitgezocht maar als jij daarover meer weet dan hoor ik dat graag. Naar mijn indruk was Jacob weliswaar een gegoede burger maar beslist geen adel. Peter had een broer Anselmus, ook een deugdzame burger van ‘s-Hertogenbosch, wonende in Den Dungen.
      Eigenlijk ben ik toch heel benieuwd of jij deze dunne informatie kunt verrijken

      Ad

      Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s